Üyelik aktivasyonunuz tamamlanmadı!

hangikredi.com

TÜFE ve ÜFE Nedir?

HangiKredi Uzman Yazarları

Yayımlama Tarihi: 4.08.2022 Güncelleme Tarihi: 8.08.2022

TÜFE ve ÜFE birbirlerine etki eden kavramlardır.

TÜFE ve ÜFE Nedir?
Biri tüketiciyi, diğeri ise üreticiyi ilgilendiren fiyat değişikliklerini gösterir.

Tüketici fiyat endeksi yani TÜFE; belirli bir dönemde, vatandaşın satın almak durumunda olduğu ürünlerin ve hizmet gruplarının her biri için hesaplanır. Bu, ilgili ürünlerin ya da hizmet grubunun belirlenen dönem dâhilindeki fiyatlarında gerçekleşen ortalama değişimleri gösteren bir ölçümdür. Üretici fiyat endeksi ya da kısaca ÜFE ise belirli bir dönemde, üretimi ülke ekonomisi dâhilinde yapılan ürünler ve hizmet grupları için hesaplanır. Bu, üretici fiyatlarının zamana bağlı olarak gösterdiği değişimleri gözler önüne seren bir ölçümdür.

TÜFE ve ÜFE Nedir?

ÜFE ve TÜFE enflasyon ölçümlerinde kullanılmak amacıyla hesaplanır. Enflasyon ise aylık ve yıllık periyotlar dâhilinde hesaplanır. Buna bağlı olarak üretici ve tüketici fiyat endekslerinin de hem aylık hem de yıllık olarak hesaplandığını söylemek mümkündür. Yılın; birinci, ikinci, üçüncü ve son çeyreği olarak adlandırılan 3 aylık dönemlerde de ÜFE ve TÜFE hesaplaması yapılabilir. 

TÜFE ve ÜFE Çeşitleri Nelerdir?

TÜFE çeşitleri, endeksin hesaplandığı ürüne ya da hizmet grubuna göre sınıflandırılabilir. Bu endeksin içinde; gıda, giyim, ulaşım ve sağlık gibi çeşitli kategoriler vardır. Her bir grup için ayrı bir TÜFE hesaplaması yapılabilir. Dolayısıyla endeksin çeşitleri ortaya çıkar. ÜFE çeşitleri ise temelde yurt içi ve dışı olarak iki ayrı sınıfta incelenir. Tarım ve hizmet gibi gruplandırmalar da mevcuttur. Enflasyona konu olan tüketici ve üretici fiyat endekslerinden bazıları aşağıdaki gibidir. 

Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi (Tarım ÜFE)
Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi (TGFE) Hizmet Üretici Fiyat Endeksi (H-ÜFE)
Satınalma Gücü Paritesi (SGP) Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE)
Yurt Dışı Üretici Fiyat Endeksi (YD-ÜFE) Finansal Yatırım Araçları İstatistikleri

Bu alanlarda yapılan çalışmalar, enflasyonun hesaplanabilmesi açısından önem arz eder. TÜFE ve ÜFE çeşitleri, vatandaşın yaşam koşulları hakkında bilgi verir. Kişiler, bu veriler ışığında farklı projeler yürütmeyi tercih edebilir.

TÜFE ile ÜFE Arasındaki Farklar Nelerdir?

Bu endekslerin arasındaki temel fark, hesaplamaya dâhil edilen fiyat kalemlerinin derlendiği kaynaktır. Endeksin birinde üretici tarafındaki, diğerinde ise tüketici kısmındaki fiyatlar baz alınır. Dolayısıyla bunların arasında bir fark olması doğaldır. Tüketici fiyat endeksi hesaplanırken kullanılacak olan veriler, ürünü vatandaşa ulaştıran üreticiden, toptancıdan ya da satış noktasından alınır. Bu nedenle söz konusu fiyatlara vergiler de dâhil edilir. Bunun sebebi ise tüketicinin vergili fiyat üzerinde satın alma işlemini gerçekleştirmesidir. Üretici fiyat endeksinde ise kaynak doğrudan birinci imalatçıdır. 

TÜFE ve ÜFE’nin Kullanıldığı Alanlar Nelerdir?

TÜFE ekonomide pek çok farklı alanda kullanılabilir. Bu metrik, çeşitli hesaplamalara dâhil edilerek ülkenin ekonomik şartları hakkında geleceğe yönelik tahminlerde bulunulabilir. Temel olarak TÜFE enflasyon hesabında kullanılır. Devlet tarafından bu endeksin birincil kullanım alanı enflasyondur. Öte yandan bağımsız ekonomistler ve kuruluşlar, çeşitli araştırmalar yapabilmek adına tüketici fiyat endeksini göz önünde bulundurabilir.

ÜFE de enflasyon hesaplamasının temel faktörlerindendir. Dolayısıyla birincil kullanım alanı de enflasyon hesabıdır. Bu veri, pek çok farklı alana etki ettiği için çeşitli araştırmalar sırasında kullanılabilir. Buna ek olarak ÜFE kira artışı noktasında da göz önünde bulundurulur. Kiralar genellikle enflasyon oranı baz alınarak artırılır. Bu nedenle üretici fiyat endeksinin bu konuda bir etkisinin olduğundan rahatlıkla bahsedilebiliriz.

TÜFE ve ÜFE Oranı Nedir?

Elde edilen oranlara denk gelecek bir fiyat artışının ya da düşüşünün yansıması, sonraki dönemlerde görülebilir. TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) tarafından elde edilen veriler doğrultusunda TCMB (Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası) aracılığı ile yayınlanan oranlar, aşağıdaki tabloda yer almaktadır. Tablodaki veriler ilgili tarihler için geçerlidir. Güncel veriler TCMB’nin resmî internet sitesinde yayınlanır. 

Tüketici Fiyat Endeksi Oranları
Dönem Yıllık Değişim (%) Aylık Değişim (%)
02-2022 54.44 4.81
01-2022 48.69 11.10
12-2021 36.08 13.58
11-2021 21.31 3.51
10-2021 19.89 2.39
09-2021 19.58 1.25

Üretici Fiyat Endeksi Oranları (Yurt İçi)
Dönem Yıllık Değişim (%) Aylık Değişim (%)
02-2022 105.01 7.22
01-2022 93.53 10.45
12-2021 79.89 19.08
11-2021 54.62.31 9.99
10-2021 46.31 5.24
09-2021 43.96 1.55

ÜFE ve TÜFE oranı için net ve sabit bir rakam vermek mümkün değildir. Bu endeksler her ay ve yıl sürekli olarak hesaplanır. Bunun sebebi, hesaplamalara konu olan kalemlerdeki fiyatların sıkça dalgalanmasıdır. Fiyatların günlük olarak dalgalanması bile söz konusu iken ÜFE ya da TÜFE ortalamasının aynı kalması mümkün değildir. Yapılan hesaplamalar geçmişe aittir ve gelecek için bir tahminde bulunmayı mümkün hâle getirir. 

TÜFE ile ÜFE Oranları Kimleri İlgilendirir?

TÜFE ile ÜFE oranları, bir ülkenin vatandaşlarının hepsini ilgilendirir. Halk arasında bu tip ekonomi terimleri kullanılmasa da enflasyon, sosyoekonominin en temel unsurlarının arasında yer alır. Ülkedeki hayatın pahalılığı ya da ucuzluğu bu iki değer üzerinden hesaplanır. Söz konusu endeksler hem üretici hem de tüketici tarafını yani ticaretin her iki aktörünü de ilgilendirir. Akademisyenlerin ve ekonomistlerin araştırmalarına konu olan tüketici ve üretici fiyat endeksleri, vatandaşın hayatına kira artışı ya da zam olarak etki eder. Satın alınan ürün ve hizmetlerin fiyatları TÜFE ve ÜFE ile belirlendiği için bütçe kontrolü yaparken bu parametreleri dikkate almak gerekir.

Hangi Durumlarda TÜFE ve ÜFE Oranları Değişir?

TÜFE ve ÜFE değişimleri, piyasadaki arz talep dengesinin bozulması ile değişir. Bu değişim iyi yönde olduğunda enflasyon düşer. Enflasyonun düşmesinin sonucunda ise bireylerin alım gücü artar. Bu da toplumsal refahın olumlu yönde ilerlediğini gözler önüne serer.

ÜFE ve TÜFE değişim oranının olumsuz olması ise enflasyonun yükseldiğini gösterir. Böyle durumlarda para ya da maliyet enflasyonu gibi durumlardan söz edilebilir. Para arzının artması tüketime de etki eder. Bunun sonucunda ise tüketici ile üretici fiyat endekslerinde değişim meydana gelir. Çeşitli nedenlere bağlı olarak üretim maliyetlerinde değişimin meydana gelmesi ise maliyet enflasyonunun sebebidir. Bu durum da üretici ve tüketici fiyat endekslerinin oranlarının değişmesine neden olur. 

TÜFE ve ÜFE Hesaplama Kalemleri Nelerdir?

ÜFE katsayıları, yurt içinde üretimi ve satışı yapılan malların vergisiz fiyatlarını kapsar. Üretici fiyat endeksi hesaplamalarında baz alınan başlıca sektörler; gıda, elektrik, gaz, su, imalat ve madencilik olarak sıralanabilir. Başlıca TÜFE kalemleri ve bunların endeksin ortalamasına etki eden payları ise aşağıdaki tabloda verilmiştir. 

Tüketici Fiyat Endeksi Ana Harcama Grupları
Harcama Grubu Harcama Grubunun Payı (%)
Gıda ve Alkolsüz İçecekler 25,94
Ulaştırma 15,49
Konut 15,36
Ev eşyası 8,64
Lokanta ve oteller 5,91
Giyim ve ayakkabı 5,87
Alkollü içecekler ve tütün 4,88
Haberleşme 4,64
Sağlık 3,25
Eğlence ve kültür 3,01
Eğitim 2,28
Çeşitli mal ve hizmetler 4,73

Hesaplamada kullanılan ürün gruplarından bazıları ise gıdalar, içecekler, kâğıt malzemeler, kimyasal maddeler, ulaşım araçları ve mobilyalar olarak sıralanabilir. Bunlar göz önünde bulundurulduğunda enflasyona dair bir tahminde bulunmak mümkün hâle gelir. 

TÜFE ve ÜFE Nasıl Hesaplanır?

ÜFE ve TÜFE hesaplamalarında istatistik ve matematik bilimlerinin formülleri kullanılır. Bu formüller, belirli yöntemler doğrultusunda referans değerlere uygulanır. Böylece endeksler hesaplanır. Hesaplanan endeksler sayesinde enflasyon hakkında bilgi sahibi olabilmek mümkündür. TÜFE ve ÜFE hesaplamalarında kullanılan yöntemlerden bazıları şunlardır:

  • On iki aylık ortalamaya göre değişim oranı
  • Geçmiş yılın aynı ayındaki orana göre değişim
  • Geçmiş yılın aralık ayındaki orana göre değişim
  • Bir önceki ayın oranına göre değişim 

TÜFE - ÜFE Kullanıcıları Hangi Noktalarda ve Nasıl Etkiliyor?

TÜFE ve ÜFE enflasyonu yani fiyatlar üzerindeki değişimi belirleyen faktörlerdir. Örneğin; enerji sektöründe yaşanan bir gelişme doğal gaz fatura ödemeleri üzerinde belirleyici olur. Yıllık TÜFE ve ÜFE oranlarını takip ederek fiyat artışları için önlem almak mümkündür.

Perakende ürünlerin tüketiciye ulaşması birçok farklı aşamayla gerçekleşir. Markette satışı yapılan bir meyveyi örnek olarak göstermek mümkündür. Meyvenin üretimi, lojistiği, soğuk hava depolarında tutulması ve markete ulaştırılması ayrı masraf kalemleridir. Tüm bunlara ek olarak satıcının bir kâr marjı mevcuttur. Tüketici ve üretici fiyat endeksindeki artışlar, ürünlerin bedellerini doğrudan belirler. Bu durum, tüketicinin birinci dereceden etkilenmesini sağlar.

TÜFE ve ÜFE artışlarından asgari miktarda etkilenmenin yolu ise etkin bir bütçe planı yapmaktan geçer. Örneğin elektrik fatura ödemeleri gibi masrafları önceden hesaplayarak buna göre bir planlama yapmak bütçe yönetimi için iyi bir seçenek olur. Kaynakları verimli kullanmak için ise fatura açıklamalarını düzenli takip edebilir ve tasarruf için gereken önlemleri alabilirsiniz.
 

close icon

Yazar Hakkında

yazar
HangiKredi Uzman Yazarları

Finansal uzmanlıkları doğrultusunda en doğru ve en güncel bilgileri sizler için derleyen Hangikredi.com uzman finans yazarları; kredi, mevduat ve para gibi pek çok konuyu sizler için kaleme almaktadır.

Devamını Oku

Bu makale size ne kadar faydalı oldu?

7 Oy

-

4,57 Puan

Oy verdiğiniz için teşekkür ederiz. 😊

Yorum Yazın

yorum yaz

Konuyla ilgili sormak ya da eklemek istedikleriniz için yorum bırakabilirsiniz.

Yorum Yapılmamış

Son Eklenen İçerikler

  • E-Devlet Üzerinden SGK Sorgulama İşlemleri Nasıl Yapılır? 30.09.2022

    E-Devlet Üzerinden SGK Sorgulama İşlemleri Nasıl Yapılır?

  • Kesin Onaylı Kredi Kartı Nedir? 28.09.2022

    Kesin Onaylı Kredi Kartı Nedir?

  • HangiKredi'den Ümraniyespor Forması Hediye 28.09.2022

    HangiKredi'den Ümraniyespor Forması Hediye

  • Dijital Ayak İzi Nedir? 27.09.2022

    Dijital Ayak İzi Nedir?

Size daha iyi hizmet sunabilmek için sitemizde çerezler kullanıyoruz. Ayrıntılı bilgi için Gizlilik Politikamızı ve Çerez Politikamızı inceleyebilirsiniz.

ikon